Canh & lẩu · Gyeonggi
Lẩu quân đội Budae
budae-jjigae

© Wikimedia Commons / Alpha · CC BY-SA 2.0
Budae jjigae ra đời quanh các căn cứ quân đội Mỹ ngay sau Chiến tranh Triều Tiên. Khởi đầu là giăm bông và xúc xích từ căn cứ, nấu cùng kimchi và bột ớt; ngày nay nó đã thành món một nồi có thêm mì gói, bánh gạo và lát phô mai. Uijeongbu và Songtan ở tỉnh Gyeonggi nổi tiếng với hai kiểu khác nhau, và chữ budae — đơn vị quân đội — vẫn nằm nguyên trong tên món đã nói hết về nguồn gốc của nó.
Budae jjigae ra đời trong thời kỳ khan hiếm. Ngay sau Chiến tranh Triều Tiên, thịt chế biến — giăm bông, xúc xích, thịt xông khói — từ các căn cứ Mỹ lọt ra khu dân cư xung quanh, và việc nấu chúng theo kiểu Hàn chính là khởi đầu của món này. Nguyên liệu xa lạ được đón nhận bằng thứ ngữ pháp quen thuộc là kimchi và bột ớt — một mô hình không thường gặp trong lịch sử ẩm thực. Thường thì món ngoại vào nguyên vẹn hoặc món bản địa giữ nguyên; ở đây chỉ nguyên liệu là ngoại còn cách nấu thì hoàn toàn Hàn Quốc.
Các kiểu phân hóa theo vùng. Kiểu Uijeongbu đi đầu bằng bột ớt và kimchi cho nước đỏ và cay sảng khoái; kiểu Songtan cho nhiều xúc xích và giăm bông hơn, nước dùng nấu đậm nên sánh và mặn hơn. Cả hai nơi đều từng có căn cứ Mỹ, cùng một nguồn gốc mà vị đi hai hướng. Có tranh luận về nơi khởi thủy, nhưng việc hai kiểu cùng bám rễ đã nói lên món này bản địa hóa sâu đến đâu.
Thứ được cho vào nồi cứ tăng dần. Ban đầu chỉ có giăm bông, xúc xích, kimchi và đậu phụ; khi mì gói phổ biến thì có thêm vắt mì, rồi bánh gạo, sủi cảo, miến và lát phô mai. Phô mai làm dịu cay và thêm mặn, cho hay không là tùy khẩu vị. Vắt mì phải đợi nước sôi mới thả và ăn ngay — thả sớm là nó hút hết nước và nhũn ra.
Món này mặc định có một nhóm quây quanh bàn. Nồi đặt trên bếp, vừa sôi vừa mỗi người tự múc, nước cạn thì chan thêm nước dùng để ăn tiếp. Vì thế nhiều quán không nhận phần một người, thường bán từ hai phần trở lên. Kết thúc bằng cơm rang hay thêm một vắt mì nữa cũng là thói quen sinh ra từ chính cấu trúc ấy.
Những món ăn kèm
- Một bát cơm — nước mặn nên cơm là bắt buộc; chan nước lên cơm hoặc rang cơm ở bước cuối.
- Vắt mì gói — thả khi nước đã sôi. Thả sớm là nó hút hết nước và nhũn.
- Lát phô mai — làm dịu cay đồng thời thêm mặn. Cho hay không tùy khẩu vị.
- Bánh gạo và sủi cảo — để chắc bụng; bánh gạo hút nước và làm nồi sánh hơn.
- Củ cải vàng muối hoặc kkakdugi — thứ gì đó giòn để cắt ngang nước dùng mặn và béo.
Cách ăn đúng điệu
- 1Sôi là bắt đầu ăn. Đun quá lâu thì giăm bông và xúc xích mặn lại còn nước thì cạn.
- 2Thả vắt mì sau khi nước sôi và ăn ngay; thả sớm là nó hút hết nước.
- 3Khi nước cạn, hãy xin thêm nước dùng thay vì nước lã — nước lã làm nhạt vị.
- 4Nếu đã cho phô mai, hãy khuấy cho tan. Để nguyên tảng thì nó chỉ nổi lên trên.
- 5Kết thúc bằng cách rang cơm trong nồi. Lúc đó nước đậm nhất, và cũng ngon nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trong tên có chữ "đơn vị quân đội"?
Vì món này ra đời quanh các căn cứ quân đội Mỹ ngay sau Chiến tranh Triều Tiên. Thịt chế biến từ căn cứ được nấu cùng kimchi và bột ớt, và lịch sử đó ở lại nguyên trong tên gọi.
Kiểu Uijeongbu và Songtan khác nhau ra sao?
Uijeongbu đi đầu bằng bột ớt và kimchi cho nước đỏ, cay sảng khoái; Songtan dùng nhiều xúc xích và giăm bông với nước dùng đậm hơn, cho ra nồi sánh và mặn hơn. Cả hai nơi đều từng có căn cứ Mỹ, cùng gốc mà thành hai hướng.
Khi nào thì thả mì?
Sau khi nước sôi, và ăn ngay. Thả từ đầu thì mì hút hết nước, nhũn ra và nồi cạn đi. Những vắt mì thêm sau cũng theo quy tắc ấy.
Ăn một mình được không?
Nhiều quán không bán phần cho một người. Nồi đặt trên bếp để cả nhóm cùng múc nên thường tối thiểu hai phần. Ăn một mình thì phải tìm quán dọn trong nồi đất cỡ cá nhân.
Các món khác nên thử
태그